Peşpeşe başlık açıyorum ama kusura bakmayın. Hazır zaman bulmuşken eteğimdekileri dökeyim.

Ne zamandır merak ederim: Zamanın, daha küçük zaman dilimlerine bölünemeyen bir "en küçük" birimi, bir "zaman atomu" var mıdır?

Başka bir deyişle, zaman sürekli ("continuous") mi yoksa kesintili ("discrete") şekilde mi akar?

Eğer zaman kesintili ise uzayın (boşluğun) da kesintili olması gerek: Hareket eden bir parçacığı düşünün. Eğer zaman kesintili ise küçük sıçramalarla hareket etmeli; bir noktada biraz bekledikten sonra o noktada kaybolup az ilerdeki noktada ortaya çıkmalı, sonra orada biraz bekleyip bir sonraki uzay noktasında belirmeli... gibi.

Kuantal boyutlarda bazı olayların (enerji kaybeden elektronların bir alt yörüngeye düşüşü gibi) böyle olduğunu biliyoruz. Bu bilgi zamanın da kesintili aktığı şeklinde yorumlanabilir mi?

Zamanın nasıl olduğunu bilmiyoruz. Kesintili bile olsa o kesintilerin çok kısa aralarla olması gerekiyor. Quantum kuramına göre güçler quanta olarak yayılıyor. Bunlar küsürü olmayan zerreler. Çekim gücünün nasıl yayıldığı bilinmiyor. Çekim gücünün varlığı bile bilinmiyor. Ama onun da quanta olarak yayılması mantıklı. Zamanın ne olduğunu bilmediğimize göre, en küçük biriminin ne olduğunu da bilemeyiz. Zaman çekimden daha az bilinen bir kavram. Zaman etrafa bazı zerrelerle mi yayılıyor? Emin değiliz.

Bu soruyu ben birkaç yıl önce sormuş ve konuyu tartışmıştım. Her kafadan bir ses çıkmıştı. Çünkü zaman bilinmiyordu. Sonunda ben şöyle bir sonuca varmıştım.

Zamanın en küçük birimi ışığın Planck mesafesini geçmesi için geçen süredir..
Tabii ben bun zamanla ışık hızı arasında bir ilişki olması gerektiğ varsayımına dayanarak yapmıştım. Bana ait bir spekülasyon. Diğerleri de en azından bu spekülasyon kadar geçerli spekülasyonlar.. Zamanı Planck mesafesine endekslememin nedeni, birçok şeyin Planck sabitlerine endeklenmesi. Buna Big Bang'in 10^-42 saniyesi dahil. O zamandan öncesine gidilemiyor ve o zaman bile çekim gücü, bir araya gelerek birleşen diğer güçlerle birleşmiyor.

Zaman bir muammadır. Çekim de müthiş bir bilinmezdir. String kuramının ortaya atılmasının nedeni zaten bu konudaki bilinmezliklerdir. Bu bilinmezlikleri çözebilmek için çok boyutluluk ortaya atılmıştır.

HACI